Twaalf denkers uit het netwerk van Prospect hebben op 2 februari een openhartig gesprek gevoerd met minister Jacqueline Cramer (VROM). Aanleiding was het vernieuwingsprogramma ‘Zakenkabinet 2010’ dat de denktank recent heeft gepubliceerd en naar enkele leden van het kabinet heeft gestuurd. Aangezien de deelnemers van het Zakenbinet het thema duurzaamheid bovenaan de agenda heeft gezet, bovendien met een lijst aan concrete voorstellen, nodigde minister Cramer de jonge denkers uit om langs te komen. ‘Ik wil weten hoe de jonge generatie tegen politiek aankijkt,’ zei de minister tijdens het gesprek. ‘Maar ook wat die vindt van de maatschappelijke beweging rond duurzaamheid en de rol van de politiek daarin.’
De door Prospect bijeengebrachte denkers lichtten hun eigen ideeën rond de ‘duurzaamheidsrevolutie’ helder toe. Opvallende voorstellen/invalshoeken waren deze:
• Duurzaamheid is nauw verbonden met schoonheid, alleen producten van goede kwaliteit en ontwerp zijn echt duurzaam;
• Een groener Nederland moet vooral op lokaal en individueel niveau worden gerealiseerd, bijvoorbeeld door energieproductie te decentraliseren;
• Zonder economische waarde kan duurzaamheid geen vast onderdeel van een product of dienst worden;
• Steeds meer jongeren combineren duurzame aspiraties met een businessplan. Zij werken liever zelfstandig in netwerkstructuren dan in grote bedrijven;
• Alleen als energie duurder wordt, zal grootschalige isolatie van gebouwen lukken;
• Er moet aandacht komen voor het onbewuste keuzegedrag van burgers om duurzaam leven algemeen doorgevoerd te krijgen, bijvoorbeeld door introductie van de slimme energiemeter;
• Bedrijventerreinen dienen structureel ontsloten te worden via spoor- en waterwegen, nu is alleen nog transport over de weg mogelijk;
• Regelvrije zones en ‘proeftuinen’ zijn noodzakelijk om innovatie en duurzaam bouwen werkelijk op gang te krijgen;
• Rijks- en gemeentelijke monumenten moeten dubbel glas en isolatie kunnen krijgen;
• De ‘corporatistische staat’ die door het poldermodel is ontstaan, maakt een duurzamer Nederland onmogelijk.
Minister Cramer kon de meeste voorstellen onderschrijven, maar ze benadrukte dat ze in een politieke omgeving werkte waardoor het lastig was om dit soort (radicale) ideeën gerealiseerd te krijgen. Zeker als het ging om internationale vraagstukken. Bovendien is zij gebonden aan Brusselse regels en een reeks wettelijke procedures.
Mede daarom is de minister overtuigd van de noodzaak een netwerk rond duurzaamheid te creëren die aansluit bij de ‘generatiefilosofie’ van individuele (in plaats van collectieve) actie, een netwerk dat bovendien los van het poldermodel kan functioneren. ‘Jullie zoeken juist vernieuwing buiten de traditionele structuren en het grote bedrijfsleven,’ aldus Cramer.
De jonge denkers suggereerden een aantal overheidsblokkades waardoor de duurzaamheidsrevolutie maar moeilijk van de grond komt. Zo is er geen lange termijnvisie ondersteund door een consistent beleidskader. ‘Dat is essentieel om het bedrijfsleven mee te krijgen,’ aldus een van de Prospecters, ‘zowel voor de strategie als om binnen bedrijven tot verandering te komen.’
Verder is de prijs van producten nog steeds bepalend in plaats van het duurzame karakter, zowel bij consumenten als overheden. Bij het duurzaam inkoopbeleid van de overheid zijn volgens Prospect de kosten nog steeds doorgeslaggevend.
Ook is de staat volgens de jonge denkers intern verdeeld. De betrokken ministeries hebben uiteenlopende belangen, bijvoorbeeld Economische Zaken dat een lange termijninzet op marktverstorend kan vinden. En het is op bedrijventerreinen niet mogelijk om lokale energieproductie op te zetten.
Het Innovatieprogramma Energietransitie van 800 miljoen euro, waar minister Cramer op wees, ontmoette enige scepsis bij de Prospecters. ‘Veel grote bedrijven hebben een sterke lobby en kunnen daarmee dat geld wegkapen. Zo komt het niet bij de echte innovators terecht.’
Ter besluit moedigde de minister Prospect aan om de blokkades publiekelijk te benoemen. En zij was benieuwd of de denktank twee ideeën verder kon uitwerken: die van de regelvrije zones en van duurzaamheid op kleine schaal. Daar zal Prospect de komende maanden mee aan de slag gaan.
|
